Artemis (Diana)
Artemis, Yunan mitolojisine göre Leto ile Zeus kızı, Apollon’un kız kardeÅŸidir.DoÄŸum yerinin Efes olduÄŸu kabul edilir. Adı, Apollon7un adı gibi Yunanca deÄŸildir. Dokunulmamış, bozulmamış anlamına gelen ‘artemes’ sıfatından türetilmiÅŸ olması mümkündür.
Artemis ok, yay ve arabayla yakından ilgilidir. Onun için “hedefi vuran”, “gümüş yaylı” sıfatları da kullanılmıştır. Yayını sadece avlanmak için deÄŸil kardeÅŸi Apollon gibi insanları cezalandırmak ve öldürmek, için de kullanır. ÖrneÄŸin bir kerede 14 çocuk doÄŸurduÄŸunu söyleyerektanrıçaya nisbet yapan Manisalı Niobe’nin çocuklarını oklarıyla öldürmüştür. Çocuk doÄŸururken ölen kadınlardan da Artemis sorumludur. Tanrıçanın zalimliÄŸi ile bir baÅŸka hikayede avcı Aktaion’la ilgilidir; Kentavros Kheiron’un yetiÅŸtirmesi Aktaion öyle yaman bir avcıdır ki, Thebai bölgesinde onun üstüne kimse yoktur. Gurura kapıldığı için Artemis’ten daha üstün bir avcı olduÄŸunu söylemiÅŸtir. Bundan baÅŸka bir de tanrıçayı derede çıplak yıkanırken gözetlemiÅŸtir. Bu küstahlığa dayanamayan Artemis’te Aktaion’u geyiÄŸe dönüştürmüş ve elli köpeÄŸini de üstüne salmıştır. Parçaladıkları geyiÄŸin kendi efendileri olduÄŸunu anlamayan hayvanlar uluyarak Aktaion’u aramaya koyulmuÅŸlar, sonunda Kheiron da onları avutmak için Aktaion’un heykelini yapmıştır.
Bazı efsanelerde Artemis doÄŸa güçlerini ve özellikle hayvanları elinde tutan Potnia Theron olarak gösterilir. Bazı destanlarda avcılık ve bakire nitelikleri de yer almaktadır. Artemis, Efes Artemis’inde olduÄŸu gibi kiÅŸiliÄŸinde diÅŸiliÄŸinin 3 aÅŸamasını; yani kızlık, kadınlık ve analık aÅŸamalarını birleÅŸtirir.
Yunan mitolojisinde Apollon güneÅŸle, Artemis’de ayla baÄŸlantılıdır. Bu nedenle Artemis, Phoibe ve Selene (latince Luna) adlarını da almıştır. Artemis Olympos tanrılarıyla iliÅŸkisi olmayan ve hiç bir efsaneye karışmayan Efes Artemis’inin pek çok özelliÄŸini yansıttığı için Anadolulu olarak kabul edilmiÅŸtir.Bazı ÅŸairler tarafından gökte Selene, yeryüzünde Artemis ve yeraltında karanlığa büründüğü zaman bu güçlere egemen kılan Hekate ile bir tutulur.
Efes Artemisi; Efes, Ä°lkçağın en önemli merkezlerinden biridir. Ãœnünü çok üstün bir uygarlık seviyesine sahip olmasının yanı sıra iki dinin merkezi olmasından da kaynaklanır. Daha sonra Artemis’e dönüşecek olan Anadolu’nun ana tanrıçası Kybele’nin dini ve daha sonra ki Hz.Ä°sa dini.Hıristiyanlığın ilk yıllarında kurulan yedi kiliseden ilki Efes’te kurulmuÅŸtur. Efes’te kazılarda ortaya çıkartılan üç Artemis heykeli çok memeli Artemis motifinin kaynağının Efes olduÄŸunu gösterir. Efes’in çok memeli Artemis heykelleri tanrıçanın doÄŸaya hakimiyetini ve her türlü uygarlığın koruyucusu olduÄŸunu simgeler. Heykellerden birininin başında 3 katlı kule biçimli tapınak vardır. Bu ÅŸehirlerin koruyucusu olduÄŸunun sembolüdür. Ensesi dolunay biçiminde bir diskle çevrilidir, bu onun bakireliÄŸinin iÅŸaretidir (bozulmamış ay). Alnındaki hilal ise ay tanrıçası olduÄŸunun iÅŸaretidir. Diskin iki yanında beÅŸer grifon, yani kartal baÅŸlı aslan vardır. Boynuna burç iÅŸaretlerinin yer aldığı kalın bir gerdanlık takmıştır.Gerdanlığın altında 4 sıra halinde, sayısı 17 ile 40 arasında deÄŸiÅŸen memeleri vardır (Polymastos yani çok memeli). Bunlar tanrıçanın bolluk ve bereket simgeleridir. Altı kat halindeki eteÄŸi, dörtgen biçimli plakalara bölünmüştür. Her dörtgenin içinde aslanlar, boÄŸalar, keçiler,grifonlar, sfenksler ve arılar kabartma olarak gösterilmiÅŸtir. Bunlar Artemis’in doÄŸa üstündeki egemenliÄŸinin simgeleri olmalıdır. Efes Artemis heykelinin deÄŸiÅŸmez kutsal simgelerinden biri de üç sayısıdır. Bu sayı ile Artemis’in üçlü karekteri dile gelmektedir; bakire, kadın ve anne.
MÖ 5.yy.da yapılmış olan Efes Artemis Tapınağı, dünyanın yedi harikasından biriydi. Ä°lkçaÄŸ’da Efes’te Artemis kültü son derece güçlüydü bu sebeple Efes, Anadolu’da Hıristiyanlığa karşı en büyük direnci gösteren kent olmuÅŸtur.Ancak Hıristiyanlık çok köklü bir ÅŸekilde yerleÅŸmiÅŸtir. Efesliler Hıristiyanlığı Meryem sayesinde benimsemiÅŸlerdi. Tanrıça Artemis’in pekçok özelliÄŸi Meryem’e aktarılmıştır.Bu açıdan bakılınca Efes’te, Kybele, Artemis ve Meryem Ana kültleri hiçbir kesintiye uÄŸramamıştır.
 |
ÖzgürOkul.Org'da 80 tane 
