Tulum Nedir, Tulum’un Özellikleri Nelerdir

Üflemeli bir Türk Halk çalgısıdır. Deri kısmı, Nav ve Ağızlık olmak üzere üç kısımdan oluşmaktadır. Deri kısmına hava depolanır ve koltuk altından bastırılarak Nav kısmına hava gitmesi sağlanır. Nav kısmı ise Melodi Çalınan kısmıdır. Analık ve Dillik adı verilen iki kısımdan oluşmaktadır. Ağızlık kısmı ise tulumun deri kısmına hava göndermeye yarayan bölümdür.

Tulum yurdumuzda Trabzon, Rize, Erzurum, Kars’ta, Kuzey ve DoÄŸu Anadolu Bölgesinde ve Trakya bölgesinde kullanılmaktadır. Genellikle kuzu ve oÄŸlak derisinden yapılan tuluma Trakya’da Gayda adı verilmektedir. TarihçeÄ°skoç gaydasının atası olan gayda-tulum benzeri nefesli sazların Romalılar tarafından Anadolu veya Trakya üzerinden kıta Avrupasına taşındığı teorisi genelde kabul görmektedir. 17. yüzyılda bölgeye gelen Evliya Çelebi seyahatnamesinde “dankiyo tulum sazı” ve “Sazende-i dankiyo düdüğü” olarak tanımladığı enstrumanı Trabzon Lazları’nın icat ettiÄŸini bildirmiÅŸtir. Bununla birlikte Antik Yunanca olup “Hayvan derisinden yapılmış torba” anlamına gelen dankiyo kelimesi bugün neredeyse hiç bilimediÄŸi gibi dini sebeplerle ya da küçükbaÅŸ hayvancılığın terkedilmesiyle unutulmuÅŸtur . 1923 mümadelesine kadar Rumlar tarafından özellikle Maçka ve Kuzey Gümüşhane’de (Krom, Santa, Ä°mera) yoÄŸun olarak kullanılmaktaydı. 1970′lere dek Holo[4] boÄŸazı köylerinde de çalındığı bilinmekte, kemençenin bazı parçaları çalmak için tulum gibi akort edildiÄŸinden Trabzon folklorunda etkisi sürmektedir. Günümüzde tulumun en yoÄŸun ve tek enstruman olarak kullanıldığı bölge HemÅŸinliler’in yaÅŸadığı Rize’nin HemÅŸin, ÇamlıhemÅŸin ve Erzurum’un Ä°spir ilçesidir. Bununla birlikte Çayeli ilçesinden doÄŸuya doÄŸru Gürcistan sınırına kadar Lazlar ve Artvin’in iç bölgelerinde Gürcüler tarafından da geleneksel enstruman olarak kullanılmakta, İç bölgelerde Tatos daÄŸları sınırından itibaren yerini davul-zurnaya bırakmaktadır.

Yapısı

Tüyleri tezimlenmiş çebiç adı verilen oğlak derisinden delik yerleri bağlanıp, gövd bölümü elde edilir ön ayaklardan birine lülük, arka ayaklarından birine de nav takılarak yapılmaktadır Geleneksel olarak boynuzdan yapılan navlar günümüzde ahşaptır ve içine yöresine göre zimbon (Trabzon), çimon/çibu (Rize)adı verilen kamıştan yapılan komalı-pentatoniksipsi yerleştirilmektedir. Lülükten dudula adlı ağızlıktan üflenerek şişirilen enstrumanda sıkışan hava nav içinde bulunan zimbona gelir ve bırada parmaklar sayesinde istenilen ses elde edilir.

Benzer Başlıklar

• Tar Nedir, Tar’ın Özellikleri Nelerdir
• Davul Nedir, Davul’un Özellikleri Nelerdir
• Kaval Nedir
• Flüt’ün Tarihçesi ve Özellikleri
• Çello Nedir, Çello’nun Özellikleri Nelerdir
• BaÄŸlamanın Tarihçesi ve Özellikleri